Әр халықтың тарихында бір адамның тұтас ұлттың арманын арқалап шығатын сәттері болады. Қазақ үшін сондай тұлғаның бірі – Тоқтар Әубәкіров.

Шын мәнінде, оның ғарыштағы сапары он күнге де жеткен жоқ. Бірақ тереңірек ойлансақ, Тоқтар ғарышқа сегіз күн емес, сегіз ай емес, бірнеше мың жыл бойы ұшып келе жатқандай әсер қалдырады. Өйткені ол өзімен бірге қазақ халқының ғасырлар бойы көкке телмірген арманын ала шықты.

Қазақтың сайын даласы қашаннан көк аспанмен сырласып келеді. Ұлы дала үшін аспан – тек төбе емес. Ол – күнтізбе де, бағыт-бағдар да, көш жолын айқындайтын карта да болды. Жұлдыздарға қарап ата-бабаларымыз түнгі жолын тапты, жыл мезгілін болжады, тіршіліктің ырғағын таныды. Олар аспанға жансыз кеңістік деп қараған жоқ. Онымен тілдесті. Шоқжұлдыздарға ат қойды, аңыз өрді, тіршіліктің мәнін іздеді.

Алайда ХХ ғасыр адамзаттың аспанға деген көзқарасын өзгертті. Енді адамдар жұлдыздарға тамсанып қана қоймай, соларға қол созуға ұмтылды.

Сол ұлы сапардың қақпасы қазақ жерінде ашылды.

Байқоңыр әлдеқашан картадағы қарапайым нүкте болудан қалған. Адамзаттың ғарыш дәуірі дәл осы жерден басталды. Осы жерден Юрий Гагарин көкке көтерілді. Осы жерден жүздеген ғарышкер ғарышқа аттанды. Бірақ ұзақ жылдар бойы бір тарихи қайшылық сақталды: ғарыш айлағы қазақ жерінде тұрғанымен, ғарышкерлердің арасында бірде-бір қазақ болған жоқ.

Бұл олқылық тек 1991 жылдың күзіне қарай ғана түзелді.

1991 жылғы 2 қазанда Байқоңырдан «Союз ТМ–13» ғарыш кемесі көкке көтерілді. Көпшілік оны кезекті ғарыш сапары ретінде қабылдаған шығар. Ал Қазақстан үшін оның мәні мүлде бөлек еді. Сол күні қазақ баласы тұңғыш рет туған жеріне тау басынан да, ұшақ кабинасынан да емес, ғарыш биігінен көз тастады.

Бұл оқиғаның Тәуелсіздік жарияланар қарсаңда орын алуының да өзіндік символдық мәні бар. Бейнебір тарихтың өзі бір дәуірді аяқтап, жаңа Қазақстанның бетін ашар алдында халқымызға ерекше белгі бергендей еді.

Ерлікті көбіне сәттілікпен байланыстырып жатады. Бірақ сәттілік кездейсоқ келмейді. Ол өмір бойы маңдай терін төккен, өз ісіне адал болған адамға ғана бұйырады.

Тоқтар Әубәкіров – кездейсоқ танылған тұлға емес.

Тағдыр оған оңай жол ұсынған жоқ. Қарағанды даласында ерте жетім қалған қарапайым қазақ баласы ұзақ әрі ауыр жолдан өтті. Жылдар бойғы оқу, әскери қызмет, мыңдаған сағаттық ұшу тәжірибесі, сынақшы-ұшқыштың аса жауапты еңбегі – мұның бәрі оның мінезін шыңдады.

Сынақшы-ұшқыш – тәуекелдің маманы. Ол жаңа ұшақты алғаш болып көкке көтереді. Оның мінезін бірінші болып таниды. Болашақ техниканың тағдыры көбіне оның кәсіби шеберлігіне байланысты болады. Сондықтан ғарышқа кез келген адам емес, ең әуелі сабырын жоғалтпайтын, жауапкершілікті жан-тәнімен сезінетін азаматтар ғана барады.

Тоқтардың ғарышқа ұшуы да осындай ұзақ дайындықтың заңды нәтижесі еді.

Бүгінде заман өзгерді. Ғарыш бұрынғыдай қол жетпес құпия емес. Байланысымыз да, навигациямыз да, телехабарымыз бен интернетіміз де ғарыш технологиясына сүйенеді. Ғарышқа ұшу бұрынғыдай әлемді дүр сілкіндіретін жаңалық болмай қалды.

Бірақ ерліктің қадірі ешқашан ескірмейді.

Тоқтар Әубәкіров Қазақстанға тек ғарышқа ұшқан азамат ретінде ғана қызмет еткен жоқ.

Ол қазақ жастарының санасындағы «біз де қолымыздан келеді» деген сенімді нығайтты.

Ол қарапайым қазақ отбасынан шыққан баланың ең биік кәсіби шыңдарға көтеріле алатынын дәлелдеді. Адам тағдырын шыққан тегі емес, таланты, еңбегі мен табандылығы айқындайтынын көрсетті.

Оның жолын кейін Талғат Мұсабаев пен Айдын Айымбетов жалғастырды. Қазақстан өзінің ғарыш саласын қалыптастырды, жер серіктерін ұшырды, аэроғарыш ғылымын дамытуға кірісті. Бірақ кез келген үлкен жолдың алғашқы қадамы болады.

Қазақстан үшін сол алғашқы қадамның аты – Тоқтар Әубәкіров.

Замандастары мақтан ететін адамдар болады. Тарих құрметтейтін тұлғалар болады.

Ал ұлттың рухани жадында мәңгі қалатын азаматтар болады.

Тоқтар Әубәкіров – сондай сирек тұлғалардың бірі.

Өйткені 1991 жылдың қазанында ғарышқа жалғыз адам ғана көтерілген жоқ.

Сол күні Ұлы даланың ғасырлар бойғы арманы да жұлдыздарға қарай қанат қақты.

Бигелді Ғабдуллин