Аспан — адамзаттың ең көне кітабы. Біз оны оқымаймыз, бірақ әр түн сайын қарап, оның үнсіз айтқан сырын сеземіз. Жер бетінде тіршілік қайнап жатқанда, жоғарыда — шексіздік тыныс алып жатады. Түнгі аспанға көз салған сәтте, жымыңдаған жұлдыздар тек жарық нүктелер емес, олар — миллиондаған жылдардың куәсі, өткеннің үнсіз елшілері.

Ғалымдардың айтуынша, біз көріп тұрған әр жұлдыздың жарығы бізге жеткенше, кейде мыңдаған, кейде миллиондаған жылдар өтеді. Демек, біз аспанға қарағанда, шын мәнінде өткенге көз тастаймыз. Бір сәттік қарапайым көрініс — уақыттың тереңіне ашылған терезе. Осыны ұғынған адам, өмірдің өткіншілігін ғана емес, оның ғажап үйлесімін де түсіне бастайды.

Бірақ аспан тек ғылымның нысаны емес. Ол — халықтың жанына сіңген рухани әлем. Бұрынғы қазақ үшін аспан — бағыт, уақыт, тағдыр мен тіршіліктің өлшемі болған. Далада өмір сүрген ата-бабаларымыз жұлдыздарға қарап жол тапқан, мезгілді болжаған, табиғаттың мінезін түсінген. Үркердің көтерілуі мен батуы — көктем мен күздің белгісі, Темірқазық — түнгі бағдаршам, ал Жетіқарақшы — уақыттың үнсіз сақшысы еді.

Олар аспанды тек бақылап қана қоймай, оны сезінді. Әр жұлдыздың орны, әр қозғалысы — бір заңдылық, бір үйлесім. Сол үйлесім арқылы олар табиғатпен үндестікте өмір сүрді. Ауа райын болжау — жай ғана тәжірибе емес, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан терең білімнің жемісі. Желдің бағыты, бұлттың түсі, жұлдыздардың жарқырауы — бәрі де белгі, бәрі де тіл.

Адам мен аспан арасындағы байланыс — тек физикалық емес, рухани құбылыс. Ежелден адамдар туған күніне, жұлдыздардың орналасуына қарап, адамның мінез-құлқын, тағдырын болжауға тырысқан. Бұл — бүгінгі тілмен айтқанда астрология. Бірақ оның түбінде бір ғана сұрақ жатыр: адам — ғаламның бір бөлшегі ме, әлде жеке әлем бе?

Ұлы ойшыл Әл-Фараби аспан мен адам арасындағы байланысты тек болжам ретінде емес, заңдылық ретінде қарастырды. Ол ғылым мен философияны біріктіре отырып, әлемнің құрылымын, адамның орнын түсіндіруге тырысты. Оның еңбектерінде аспан — тек денелер жиынтығы емес, үйлесімнің символы. Әрбір қозғалыс — мән, әрбір заң — ақиқат.

Аспан әлемінің құпиясы — оның шексіздігінде емес, оның ішкі тәртібінде. Бізге беймәлім көрінетін кеңістік, шын мәнінде, нақты заңдармен өмір сүреді. Сол заңдардың ішінде адам да бар. Біз — жұлдыздардың шаңынан жаратылған тіршілікпіз. Біздің денеміздегі әрбір атом бір кезде ғарышта туған.

Сондықтан адам аспанға қарағанда, өзіне қарайды.

Бүгінгі таңда ғылым ғарышты зерттеп, телескоптар арқылы миллиардтаған галактикаларды ашты. Бірақ соған қарамастан, аспан әлі де жұмбақ. Өйткені оның ең үлкен құпиясы — адамның өзінде. Адам өзін толық танымаған кезде, ғаламды да толық түсіне алмайды.

Аспан — тек әсемдік емес. Ол — сұрақ. Ол — ізденіс. Ол — мәңгілік ой.

Жұлдыздарға қарап таңдану — бұл балалық емес, бұл — адам болудың белгісі. Себебі таңдана білген адам ғана ізденеді. Ал ізденген адам ғана шындыққа жақындайды.

Бәлкім, бір күні адам барлық жұлдыздың сырын ашар. Бірақ сол кезде де бір сұрақ қалады:

“Мен кіммін, осы шексіздіктің ішінде?”

Міне, аспан әлемінің ең үлкен құпиясы — осы.