Қытай Халық Республикасының астанасы Бейжің қаласында «Қазақ – Қытай қаламгерлері» атты халықаралық әдеби конференция өткен болатын. Бұл Президент Қасым-Жомарт Кемелұлының өзі ашқан маңызды орталықта алғаш өткен ірі мәдени-әдеби шара екенін айтқан жөн. Бейжіңдегі Қазақстан Мәдениет орталығында Әдеби конференция аясында Қазақстан Жазушылар одағы мен Қытай Жазушылар қауымдастығы арасында ынтымақтастық туралы меморандумға ресми түрде қол қойылды. Құжатқа Қазақстан Жазушылар одағының Басқарма Төрағасы Мереке Құлкенов және Қытай Жазушылар одағы Төрағасының орынбасары У Ицинь қол қойды. 9-12 желтоқсан аралығында өткен іссапар аясында Қазақ­стан Жазушылар одағы Басқармасының Төрағасы Мереке Әбдешұлы Құлкенов әлем әдебиетінің ірі өкілі, Нобель сыйлығының иегері, танымал жазушы және романист Мо Янмен кездескенін бұған дейін де хабарлаған едік. Оқырман назарына қос қаламгердің диалогын қаз-қалпында ұсынып отырмыз.

Редакциядан

Мереке Құлкенов: Мо Янь мырза, былтыр Қазақстан Жазушылар одағы өзінің 90 жылдық мерейтойын атап өтті. Бұл ұйым 1934 жылы құрылған. Тоқсан жыл бір халықтың рухани шежіресі деуге болады.
Мо Янь: Олай болса, сіздердің Жазу­шылар одағы Қытай Жазушылар одағынан әлдеқайда ертерек құрылған екен ғой.
Мереке Құлкенов: Иә, Қытай Жазу­шы­лар одағы 1949 жылы құрылды деп жүрміз… Мо Янь мырза, сізді Қазақстанда өте жақсы таниды. Қазақ оқырмандары сіздің шығармашылығыңызбен ертеден таныс. Алдымен, Мәскеуде орыс тілінде шыққан романдарыңызды оқыдық. Кейін «Широкая грудь, толстый зад» деп орысша аударылған романыңыз қазақ тіліне «Салпы омырау, сал бөксе» деп тәржімаланды. Бұл шығарма біздің оқырманға ерекше әсер етті.
Сіздің туындыларыңызды жақсы көруі­міздің себебі, сіз Қытайдың тағды­рын, тарихын, қарапайым халқының қуа­нышы мен қасіретін бүкпесіз, боямасыз, бар болмысымен жазасыз. Сізде жалған пафос жоқ, бірақ шырқырап тұрған өмір шындығы бар.
Мо Янь: Сіздің бұл сөзіңіз – мен үшін үл­кен баға. Негізінде, әр жазушы өзінен бастап жазады. Өзінің көргенін, өскен ортасын, ауылын, қыстағын, балалық шағын жазады. Жазушының айтпақ ойы қай тақырыпта жазғанынан емес, оны қалай жазғанынан көрінеді. Біреу ауылды мадақтап жазады, біреу сынап жазады. Алайда екеуінің де түбі шындыққа барып тірелуі керек.
Мереке Құлкенов: Біз сіздің «Туу мен өлуден шаршадым» деген романыңызды да қызыға оқыдық. Сол шығарманың алғысөзінде оны қытай иероглифімен 48 күнде жазғаныңызды айтыпсыз.
Мо Янь: Иә, ол — алғашқы нұсқасы. Қол­мен қағазға түскен түпнұсқа. Ал кейін компьютерге енгізіп, қайта-қайта өңдедім. Кейде бір сөйлемді бірнеше күн ойланып өзгертесің. Жазу — бір деммен келетін шабыт қана емес, ұзақ сабыр мен еңбек. Оны қаламгер ретінде Өзіңіз де жақсы білесіз.
Қазақстан да, Қытай да коммуна дәуірін бастан өткерді. Сталин заманындағы коллективизация сіздерге де оңай тимегенін білемін. Менің романдарымдағы коммуналар, ортақ еңбек, жеке адамның жоғалған тағдыры совет кезеңіндегі көріністермен өте ұқсас. Біз әр елде өмір сүрсек те, тарихи жараларымыз бір-біріне қатты ұқсайды.
Мереке Құлкенов: Иә, шынында да, бұлар бізге өте таныс. Оқып отырып, кейіп­керлеріңізден өз ауылымызды, өз әкеміз бен анамыздың тағдырын көргендей боламыз.
Мо Янь: Әдебиеттің күші де осында. Ұлттың тарихы саясатта емес, көбіне роман мен әңгімеде сақталып қалады.
Бір сұрақ қоюға рұқсат етіңіз. Қазақстан Жазушылар одағы мемлекеттік құрылымға жақын, министрлік деңгейінде деп естідім. Қытайда да солай, Жазушылар одағы өкіметпен тығыз байланыста. Ал Ресейде Жазушылар одағы әлі бар ма?
Мереке Құлкенов: Бар. Бір кезде бірнеше одаққа бөлініп кеткен еді. Қазір олар қайта бірігіп, бір ұйымға айналуға жұмыс істеп жатыр.
Кеңес дәуірінде орыс әдебиетінде аса қуатты тұлғалар болды: Астафьев, Распутин, Трифонов, Белов сияқты жазушылар тұтас бір дәуірдің ар-ұжданы еді.
Мо Янь: Иә, оларды біз де оқыдық. Ұлы әдебиет — ұлттың ғана емес, адамзаттың ортақ игілігі. Жазушы биліктің жанын­да жүрсе де, шындықтың жағында тұруы керек.
Мен биыл маусымда бірнеше досыммен Байкал көліне барып қайттым. Ол жаққа бару мен үшін жай саяхат емес, ішкі бір қарызды өтеу сияқты болды.
Мереке Құлкенов: Валентин Распутиннің жері ғой…
Мо Янь: Дәл солай. Ол жаққа баруыма себеп, талай жыл бұрын Распутиннің «Живи и помни» деген повесін оқығаным. Сол шығармада суреттелген табиғатты, адам мен жер арасындағы үнсіз байланысты өз көзіммен көргім келді.
Өкінішке қарай, Енисей өзеніне жете алмадым. Ал мен Виктор Астафьевтің «Царь-рыба» романын оқығанда қатты толқыған едім. Табиғат пен адам арасындағы жауапкершілік, күнә мен кешірім туралы терең шығарма.
Мен Ресейдің шығыс қиырын сол кі­сілер­дің романдары арқылы таныдым. Географияны емес, рухани кеңістікті таныдым.
Мереке Құлкенов: Ол шығармаларды қытай тіліне кім аударды екен?
Мо Янь: Бір ғана адам емес. Ол кезде орыс тілінен қытайшаға аударатын аудармашылар өте көп болды. Бұл — тұтас бір құбылыстың жемісі.
Мереке Құлкенов: Сонда тұтас бір аудар­ма мектебі болған екен ғой.
Мо Янь: Дәл солай. Ол әдеби қажеттіліктің нәтижесі. Біз орыс әдебиеті арқылы әлем­дік прозаның қалай құрылатынын, адамның ішкі драмасын қалай беруге болатынын үйрендік.
Ал Совет Одағы кезінде Қазақстанда да ықпалды, ірі роман жазған жазушылар болды ма?
Мереке Құлкенов: Әрине, болды. Көп болды. Біздің ең үлкен классик жазу­шымыз — Мұхтар Әуезов. Оның «Абай жолы» эпопеясы қазақ әдебиетінің ғана емес, тұтас түркінің рухани дүниесінің шыңы деп есептейміз. Ол роман қытай тіліне жақсы аударылды деп ойлаймыз.
Мо Янь: Бірде менің қолыма Абайдың шығармалар жинағы тиді. 1994–1995 жылдары қытайшаға аударылған екен. Содан бері, міне, жиырма жылдан кейін қайтадан толық жинақ болып басылыпты. Жақында соны маған әкеп берді.
Жинақта Абайдың жүз қырық сегіз өлеңі бар екен, оның үшеуі — поэма. Қара сөздері де толық кіріпті. Мен бәрін асықпай оқып шықтым. Өте терең, өте ойлы. Бұл — тек ұлттық әдебиет емес, фило­софиялық поэзия. Одан кейін достарым қазақтың отыз әнінен тұратын жинақты сыйға тартты. Әуенін тыңдағанда, поэзияның басқа бір қырын сезінгендей болдым.
Мереке Құлкенов: Иә, Абайдың шығар­маларын қытай тіліне аударуда қазақтың Қытайдағы көрнекті жазушысы, аудармашы, «Нұрман қарт пен оның тазысы — Барыс» атты дебюттік әңгімесі үшін 1979 жылы «Ұлттық тамаша әңгіме» жүлдесін жеңіп алған қаламгер, ҚХР-дағы аз ұлттар өкілдеріне арналған мемлекеттік әдеби «Тұлпар» сыйлығының иегері Әкбар Мәжит үлкен еңбек сіңіріп жүр. Сіздің қолыңызға тиген, Сіз оқыған жинақ осы сұхбатымызды тәржімалап отырған Әкбар Мәжит­тің аударған нұсқасы болса керек. Ол кісі Қазақ-Қытай мәдени байланыстарының алтын көпірі іспеттес.
Жаңа ғана атап өткен Мұхтар Әуезов­тің өзі де оңай өмір сүрген адам емес. Ол көп қудалауды бастан кешті. Лениндік сыйлық алғанға дейін басынан таяқ арылған жоқ, ауыр кезеңдер өтті. Соған қарамастан, Әуезов — Шыңғыс Айтматовтың Лениндік сыйлық алуына тікелей еңбек сіңірген адам. Бұл — үлкен рухани жомарттықтың белгісі.
Жалпы, біз жақсы көретін қазақ жазушылары көп. Әбіш Кекілбаев деген үлкен қаламгеріміз болды, биыл туғанына 85 жыл толды. Тарихи санамызды жаң­ғыртқан жазушымыз – Мұхтар Ма­ғауин бар. Сайын Мұратбеков, Қалихан Ысқақов, Дулат Исабеков — адам жаны­ның нәзік иірімдерін жазған прозашыларымыз. Қазір арамызда терең философиялық прозаның иесі Төлен Әбдік жүр. Ал осы жолы бізбен бірге Бей­жіңге келген Бексұлтан Нұржекеев, Кәдірбек Сегізбаев сияқты ағаларымыз — тірі классиктер.
Мо Янь: Қуаныштымын. Бұл қаламгерлер қытай тіліне аударылса,
қуана-қуана оқып шығар едім.
Менің ойымша, әдебиет деген — бір-біріне қол созған рухтар тізбегі екен. Бір елдің жазушысы екінші елдің тағды­рын түсінген кезде, тарихтың ауырлығы да жеңілдей түседі.
Жақында ғана қырғыз жазушысы Арслан Қойшиев Қытайға келіп, менімен кездесіп кеткен еді.
Мереке Құлкенов: Арслан Қойшиев — қырғыздың мықты жазушысы. Біз оның бір романын қазақ тіліне аударып, жуырда ғана кітап қылып шығардық.
Мо Янь: Бұл — өте жақсы іс. Негізі, жазу­шылар бір-бірін тануы керек. Әдебиет тек кітап арқылы емес, тірі қарым-қатынас арқылы да дамиды. Жазушы өзге елдің қаламгерін оқып қана қоймай, оның көзін көріп, сөзін естігенде ғана рухани байланыс орнайды.
Мереке Құлкенов: Дұрыс айтасыз. Сол себепті де біз сізді арнайы Қазақстанға қонаққа шақыру үшін келдік.
Мо Янь: Көп рақмет! Сіздің ұсыны­сыңыз­дан бас тарта алмаймын. Жақында Қытай Жазушылар қоғамының өкілдерімен бірге Қырғызстанға барамыз. Маусым айының 19-ынан 22-сіне дейін Ыстықкөл форумына қатысамыз. Ендеше, сол форумнан кейін Алматыға баруды жоспарлайын.
Мереке Құлкенов: Өте жақсы болар еді. Біз жыл сайын еліміздегі жас қаламгерлерге арналған «Жас жазушылардың әдеби шеберлік мектебін» өткіземіз. Сол мектепке отандық және шетелдік белгілі жазушыларды шақырып, дәріс оқытамыз. Егер сіз Алматыға сол уақытта келсеңіз, талантты жастарды жинап қояр едік. Олар үшін бұл үлкен мектеп болар еді.
Мо Янь: Жалпы, келер жылы Қытай Жазушылар одағы үш үлкен делегация ұйым­дастырмақ. Олардың бірі — Қырғызстан мен Қазақстанға барады. Екіншісі — Оңтүстік Латын Америкасына, үшіншісі — Африка елдеріне баруы мүмкін. Осы үш делегацияның ішінде Қырғызстан мен Қазақстанға баратын құрамға қосылуға өтініш білдіретін боламын.
Мереке Құлкенов: Онда бұл шынымен де жақсы әдеби жобаға айналғалы тұр. Сіздің жастарға айтарыңыз да, береріңіз де көп. Әсіресе Нобель сый­лы­ғын алған кезде сөйлеген сөзіңіздің өзі неге тұрады!
Мо Янь: Рақмет! Жазушылар — саяси қайраткер емес. Сондықтан жазушының дүниеге көзқарасы саясаткерден бөлек болуы керек. Жазушы күн қайдан шықса, сол жаққа бұрылмауы тиіс. Оның міндеті — уақыттың емес, ақиқаттың жағында тұру.
Мереке Құлкенов: Дұрыс айтасыз. Өйткені, әдебиет – ұранның емес, ар-ұжданның ісі.
Сіздің бір шығармаңызда көшеде ойы­на келгенін істеп, бейбастақтық жасап жүрген балаға ескерту жасағаны үшін кейіп­керіңіздің ыңғайсыз күйге түсіп, өзін бейшара сезінетіні бар. Әлгі тентек бала оны көше бойы қуалағандықтан, ол ақыры қашып құтылуға мәжбүр болады. Өкінішке қарай, қазіргі қоғамда әділетсіздік, осындай қатыгездік белең алып тұр. Сондықтан біздің президентіміз «Әділетті қоғам» орнатуды қолға алды. Бұл өзіңіз айтқандай саясатқа қатысы жоқ. Ұлттық тәрбиенің бастауы болса керек!
Мо Янь: Нағыз өркениетті қоғам үшін керек тамаша идея екен!
Мереке Құлкенов: Жалпы, Нобель сый­лы­ғын алған жазушылардың ішінде бізге әсіресе Латын Америкасының қаламгерлері жақын: Габриэель Гарсиа Маркес, Марио Варгас Льоса. Марио Варгас Льосаның «Праздник козла» деген романы бар. Кішкентай ғана бір елдің диктатор-президентінің өмірі, оның жалғыздығы, айналасындағыларға көрсеткен зұлымдығы, қорқынышқа құрылған билік — бәрі керемет жазылған. Өкінішке қарай, ол кісі бұрнағы жылы дүние­ден өткенін білесіз. Өте ірі жазушы еді.
Мо Янь: Нобель сыйлығын алған жазушылардың әрқайсысы — бір дәуірдің айнасы. Маркес Латын Америкасының миф пен шындық араласқан болмысын ашты. Варгас Льоса билік пен адам психологиясының трагедиясын көрсетті. Мен үшін олардың ортақ бір қасиеті бар: олар саясатты түсіндірмейді, адамды түсіндіреді. Нобель сыйлығының шын мәні де сонда үлкен идеология емес, терең адамдық тәжірибе.
Мереке Құлкенов: Қазіргі Қытай жазу­шыларының ішінен, жастар арасынан кімдерді ерекше бағалайсыз? Үміт артатын қаламгерлер бар ма?
Мо Янь: «Жас жазушы» деген ұғым мен үшін шартты. Мен үшін 1970 жылдан кейін туғандардың бәрі — жас жазушылар. Қазір бізде «Халық әдебиеті» деген журнал бар. Соның бас редакторы Ши Зы Тэн деген – өте талғампаз, ойлы жазушы. Жасы елуге таяп қалды, бірақ шығармашылық қуаты алда деп ойлаймын. Жалпы, жастар өте көп. Тіпті талайын әлі өзім де танып үлгермедім. Бұл — әдебиеттің тірі екенінің белгісі.
Мереке Құлкенов: Қазір қандай жаңа шығарма жазып жүрсіз?
Мо Янь: Кейінгі жылдары, негізінен, драматургиямен айналысып жүрмін. Өткен жылы «Акула» деген пьесам сахналанды. Ол Қытайда жетпістен астам рет қойылды. Бұл шығарма нәпсі, жемқорлық, рухани азғындық туралы. Кейін соны операға айналдырдым, қазір де қойылып жатыр. Ал енді қазір жылқыға қатысты опера жазып жүрмін. Жақында Арслан маған жылқы туралы керемет әңгіме айтып берді.
Тарихта осыдан сегіз мың бес жүз жыл бұрын жылқыны алғаш қолға үйреткен халық — қазақтар екенін естідім.
Мереке Құлкенов: Ол рас. Әбден дәлелденген тарихи дерек.
Мо Янь: Қазақстанда жылқы бағатындар қазір де көп пе?
Мереке Құлкенов: Көп. Өйткені біздің тірлігімізде жылқы бірінші орында тұр.
Мо Янь: Менің білуімше, қазір Қазақстанда бес миллион жылқы бар екен.
Мереке Құлкенов: Ертеректе жиырма миллионға дейін жеткен.
Мо Янь: Мен қазір телефонымнан үнемі жылқы туралы ақпарат іздеймін.
Жылқының әсемдігі, көркемдігі адамды тебірентеді. Ол еркіндіктің бейнесі секілді.
Мереке Құлкенов: Біз жылқымен қатар түйені де қатты құрметтейміз. Түйе — қасиетті жануар. Аруана деген түйенің түрі болады. Егер оны туған жерінен басқа жаққа айдап әкетсе, ботасын шайнап өлтіріп кетеді, бірақ өзі туған жеріне қашып кетеді. Қазақта «ботакөз» деген сөз бар. Түйенің ботасының көзі жәудіреп тұрады. Өте нәзік, көз тигіш келеді. Біреу «мынау қандай әдемі бота» десе, ауырып қалуы, тіпті өліп кетуі де мүмкін. Сондықтан оны жасырып ұстайды.
Мо Янь: Ә, солай ма?! Өте қызық нәрсе екен.
Мереке Құлкенов: Айтпақшы, сіздің бір романыңызда кейіпкер есекке айналып кетеді. Айналасындағы өмірді көріп, естіп, ішінен сөйлеп жүреді. Тамаша авторлық шешім деп ойладым.
Мо Янь: Ол кезде мен жылқыны онша жақсы білмеппін. Әйтпесе, есек емес, жылқыны сөйлетер едім.
Мереке Құлкенов: Біздің Бейжіңге келген делегациямыздың құрамында Қанат Сәнік деген жігіт бар. Қытайда туған. Әке-шешесі де жазушы. Биыл оның әкесі Зейнолла Сәніктің туғанына 90 жыл толды. Осы тойдың орайында біз Қазақстанды аралап, арнайы экспедиция жасап атап өттік.
Зейнолла Сәніктің «Қазақ этнографиясы» деген кітабы бар. Қазір Қазақ­стандағы танымал еңбектердің бірі. Негізінен Үрімжіде жазылған. Сол кітапта жылқы туралы да өте жақсы жазылған.
Мо Янь: Ол маған өте қажет кітап екен. Жылқы — жеке дара мәдениет. Жылқы қаншалық паң болса, соншалық нәзік. Бізде Моңғол жылқысы мен Юньнань жылқысы бар, олар – көнбіс, төзімді. Бірақ Юньнань жылқысының бойы аласа келеді.
Мереке Құлкенов: Біздің Адай жыл­қысы сияқты ғой. Өзі аласа, бірақ мыңдаған шақырымға шыдайды.
Қазақта жылқыны танитын екі адам болады: бірі — атбегі, екіншісі — сейіс. Сейіс құлын кезінен-ақ жылқының болашағын таниды. Бәйгеге дайындайды. «Терін алу» деген бар, бірнеше күн сұлы ғана жегізіп, жаратады. Соңында бір тамшы тер шыққанда ғана бәйгеге дайын деп есептеледі.
Бізде Махамбет деген жауынгер ақын бол­ған. Оның «Ерулі атқа ер салмай» деген өлеңі бар. Бұл — жорықта бір ғана атқа сеніп қалма, екінші ат дайын тұрсын деген мағына.
Мо Янь: Керемет! Қазақтың әдеби тарихымен бұрын-соңды осыншама етене таныс болған емес едім.
Мереке Құлкенов: Қытайда «Су бойын­да» сияқты көне романдар көп қой. Бізде де батырлар жыры бар: «Қобыланды», «Алпамыс», «Қыз Жібек».
Ол жырлардың кейіпкерлері он екі жасында-ақ есейіп кетеді, қолына қару ұс­тайды. Ал олардың жолсеріктері, яғни астына мінген тұлпарлары иесімен «астыңғы ерні жыбырлап, үстіңгі ерні қыбырлап» адамша сөйлеседі.
Мо Янь: Он екі жаста жауға шаба ма? Жылқының адамша сөйлегені қызық екен. Жырда әсірелеу бар шығар?
Мереке Құлкенов: Ол кезде жаугершілік заман ғой. Адамдар отыз-қырыққа жетпей қаза табатын. Қазақта «Он үште отау иесі» деген сөз бар. Ал жыл­қы түсіне білген, сезіне білген кісіге қазір де сөйлейді.
Мо Янь: Қытайда ең көне әрі ең ұзақ дастандардың бірі — «Мулан» жыры. Ал мен Тибеттің «Гасар» эпосын, моңғолдың «Жаңғырын», қырғыздың «Манасын» білемін. Бұлар — адамзаттың ұлы эпикалық мұралары. Мені ойландыратын бір сұрақ бар: осы эпостарды туған халықтардың сол заманда жазуы болған ба? Әлде бәрі ауызша тараған ба?
Мереке Құлкенов: Тибетте жазу ерте қалыптасқан. Моңғолдарда жазу кейі­нірек пайда болды. Аңыз бойынша, Найман мемлекетінің уәзірі Тататұңға қолға түскеннен кейін, моңғолдарға жазу жүйесін жасап берген. Оған дейін моңғолдарда тұрақты жазу болмаған. Ал түркілерде ерте дәуірде руна жазулары болған. Оның ең басты айғағы — «Күлтегін» жазба ескерткіші. Бұл — қазаққа да, бүкіл түркі жұртына да ортақ мұра.
Қырғыздың «Манасы» секілді қазақта «Қырымның қырық батыры» деген ғажайып жыр бар.
Мо Янь: Жазусыз, қағазсыз, тек адам жадында сақталып, құлақтан-құлаққа көшіп жеткен дастандар — нағыз тірі тарих. Мұндай мұраларды сақтау — әдебиетшілердің ғана емес, бүкіл адамзаттың міндеті.
Мереке Құлкенов: Келісемін. Мысалы, қазір Украина мен Ресейдің ортасында Қырым деген жер бар ғой. Қара теңіздің маңы. Біз ол өңірді тарихи тұрғыдан өзімізге жақын деп есептейміз.
Өйткені жаңа ғана атап өткен «Қырымның қырық батыры» деген ұлы эпоста Шора батыр, Телағыс батыр сияқты ондаған қаһарманның ерлігі жырланған. Бұл жырды 1942 жылы Мұрын жырау қағазға түсіртіп кеткен. Бірақ біз оны әлі толық насихаттай алмай келеміз. Енді ғана жүйелі түрде қолға алып жатырмыз. Бұл — таза патриоттық эпос: батырлардың қалай соғысқаны, елін қалай қорғағаны баяндалады.
Мо Янь: Бұл айтқандарыңыз өте әсерлі екен. Эпос дегеніміз — мемлекеттің ресми тарихынан да ұзақ өмір сүретін халық жады ғой.
Мереке Құлкенов: Мо Янь мырза, сіз өте маңызды тақырыпты қозғап отырсыз.
Қытай мен Қазақстанның экономика, бизнес саласындағы байланысы жақсы. Бірақ әдеби байланыс әлсіздеу. Ал әдеби байланыс болмаса, екі халық бір-бірін терең түсіне алмайды деп ойлаймын.
Мо Янь: Әрине, біз көбіне әдебиет арқылы бейтаныс елді танимыз. Роман мен поэма — халықтың мінезін, жан дүниесін ашатын ең қысқа жол.
Мереке Құлкенов: Осыған байланысты біз сіздің шығармаларыңызды қазақ тіліне аударсақ деген ұсыныс айтқым келеді. Егер Өзіңіз рұқсат еткен кітаптарды қазір алып, аударманы бастап кетсек, ал
маусым айында Сіз Қазақстанға келгенде сол аударылған кітаптардың тұсаукесерін өткізсек дейміз. Оған қоса, сол сапар барысында жас жазушыларға арнап сіздің әдеби лекцияңызды ұйымдастырсақ деген жоспарымыз бар.
Мо Янь: Қуана-қуана келісемін. Орыс тіліне менің шығармаларымды ұзақ жылдар бойы Игорь Егоров деген аудармашы аударған еді. Өкінішке қарай, ол кісі өткен жылы қайтыс болды.
Мереке Құлкенов: Біз Сізді көбіне сол орысша аудармалар арқылы оқимыз.
Сіздің прозалық шығармаларыңыз көне фольклорға, жергілікті тілге, ауызекі сөйлеу элементтеріне бай. Аудару оңай емес.
Мо Янь: Ол рас. Мен жергілікті диа­лектілерді де әдейі көп қолданамын. Өйткені тілдің дәмі сонда.
Мереке Құлкенов: Соған қарамастан, шығармаларыңыз оқырманға өте жақсы жетіп жатыр. Демек, орысша аудармасы сапалы. Енді сол шығармалар қазақ тілінде де оқылса, бұл екі елдің әдеби байланысына үлкен серпін берер еді.
Мо Янь: Онда бұл өте мағыналы іс болатыны сөзсіз.
Мереке Құлкенов: Ендеше, келістік. Қазақта алғашқы келісімнен кейін келісім берген адамның иығына шапан жабатын дәстүр бар. Мұндай шапанды ерте кезде қазақтың билері, абыздары, ақсақалдары киген.
Мо Янь: Көп рақмет! Өте мағыналы әңгіме болды. Қазақ халқына, қазақ оқырмандарға сәлем айтыңыз!