Жалған ақпарат – қоғамның жасырын жауы
28.08.2026
67
0

Жалған ақпарат – шындыққа сәйкес келмейтін немесе адамдарды жаңылыстыратын ақпарат. Ол әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде, сайттарда, теледидарда немесе басқа ақпарат құралдарында таралуы мүмкін.

Жалған ақпараттың екі маңызды түрі бар:
Қате ақпарат (misinformation) – адам ақпараттың жалған екенін білмей, оны қателесіп таратады; Қате ақпарат – шындыққа сәйкес келмейтін, толық емес немесе адамдарды жаңылыстыруы мүмкін ақпарат. Ол әрдайым әдейі таратылмайды: кейде адам ақпаратты тексермей, қателесіп таратады.
Қате ақпараттың түрлері:
Жалған мәлімет – шындыққа сәйкес келмейтін ақпарат.
Жаңылыстыратын ақпарат – шынайы дерек бұрмаланып немесе контекстен тыс беріледі.
Жалған жаңалық – шын оқиға сияқты көрсетілетін ойдан шығарылған хабар.
Дезинформация (disinformation) — адамды немесе қоғамды әдейі алдау, адастыру немесе белгілі бір мақсатқа жету үшін әдейі таратылатын жалған ақпарат. 
Жалған ақпарат қалай таралады?
әлеуметтік желідегі жалған жазбалар арқылы;
тексерілмеген хабарламалар мен қауесеттер арқылы;
жалған жаңалық сайттары арқылы;
өңделген фото немесе видео арқылы;
ескі жаңалықты жаңа оқиға ретінде көрсету арқылы;
жасанды интеллект көмегімен жасалған жалған сурет, аудио немесе deepfake арқылы таралады. 
Жалған ақпарат адамдарды адастырып, қоғамда қорқыныш пен түсінбеушілік туғызуы мүмкін. Сонымен қатар адамдардың жаңалықтарға және сенімді ақпарат көздеріне деген сенімін төмендетеді. Әлеуметтік желілер жалған ақпараттың тез әрі кең таралуын күшейте алады. 
Жалған ақпаратты қалай анықтауға болады?
Ақпаратты көрген кезде бірден бөліспей, ақпараттың қай дереккөзден шыққанын тексеру;
Жарияланған күнін қарау;
Ақпаратты бірнеше сенімді дереккөзбен салыстыру;
Автордың кім екенін және келтірілген дәлелдердің бар-жоғын тексеру;
Фото немесе видеоның бастапқы контекстін анықтау;
Ақпарат тым сенсациялық немесе эмоцияға әсер ететін болса, оған ерекше күмәнмен қарау.
Жалған ақпаратпен күресуде медиа­лық және ақпараттық сауаттылықты, яғни ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау және тексеру қабілетін маңызды құрал ретінде қарастырады. 
 Жалған ақпараттан қорғанудың ең тиімді жолы – кез келген хабарға бірден сенбей, оның дереккөзі мен дәлелдерін тексеру. Әр адам ақпарат­ты жауапкершілікпен бөліссе, жалған ақпараттың таралуын азайтуға болады.

ПІКІР ҚОСУ

Ваш адрес email не будет опубликован.

Пікір