АСТРАХАННЫҢ СОҢҒЫ БИЛЕУШІСІ
08.05.2019
217
0

Қазанды жерледік. Кезек Астраханға келді. Негізінде Қазан татарлары Мәскеу үшін әлдеқайда қуатты қарсылас болды. Ұлық Мұхамедтің кезінен санағанда жүз жылдан астам уақыт арыстандай арпалысты. Соның 40 жылында Қазан татарлары Мәскеу әскерінен басым түсіп, салық алып отырды. Тіпті Мәскеу князі II Василийді тұтқындағаны белгілі.

Ал Астрахан…
Осыдан тура 4 жыл бұрын Қазан татарларының кесілген басы Еділмен ағып, Астраханға жеткенде жергілікті халықтың зәрелері зәр түбіне кетті. Ана жақта Қазан күл-талқан болып жатқанда Дербіш Әли, Ямурчы, Ақкөбек деген билеушілер таққа таласты. Олардың қырқысына жергілікті ноғай мырзалары көмектесіп отырды. Олардың көбі Мәскеу билігімен санасып, бейбіт тұруға талпынды. Мұны жазба деректер растайды. Қазан трагедиясы өз еліне төнерін ол сол кезден-ақ толық түсінген Ямурчы орыс көпестері мен елшіліктеріне шабуылдады. Оның әрекеті жағымпаз ноғай мырзаларының үрейін ұшырды. Өмірінің мәнін Мәскеумен байланыстырған мырзалар IV Иванға Ямурчының көзін құртып, орыс партиясының сенімді өкілі болады деген ниетпен Дербіш Әлидің кандидатурасын ұсынды.
Айналып келгенде Ямурчыны өздері таққа отырғызып, енді Мәскеуге қарсы шыққасын тақтан түсіруі азаттық жолында күрескердің рухын сындырған еді. Енді оның қолдаушылары саусақпен санарлық қана. Бүкіл Астрахан хандығының халқы небәрі 100 мың шамасында болса, оның жартысынан көбі егіншілер мен балықшылар. Әскер саны әрі кетсе 5000 адам. Мұның тең жартысы мәскеулік мырзалар жағына шығып кетті. Осындай жағдайға қарамастан IV Иванның жіберген Юрий Шемякина бастаған 30 000 орыс әскерімен шайқасып, жеңіліс тапты. Бірақ шайқаста өлмеді, кіші ноғай мырзаларының қолынан ажал құшты. Әйелі тұтқынға түсіп, баласы христианша шоқынып, Пётр деген есім алды.
Ал Дербіш Әли таққа отырып, Мәскеу билігін мойындап, 3 мың Еділ балығын беріп, жан сақтады. Арада екі жыл өтпей жатып Астраханға орыс армиясы қайта келді. Бұл жолы салықпен құтыла алмасын білген Дербіш Әли мен оның жақтастары қаланы тастап қашты. Қала аяусыз тоналып, бұл жер Мәскеу мемлекетінің иелігі деп жарияланды. Ал Дербіш Әлидің тағдыры Сафа Герейден сәл өзгешелеу аяқталды. Елінен айырылып безіп кетсе де, дінінен айырылмаған ол алдымен Азау қаласына, одан әрі мұсылмандардың қасиетті мекені Меккеге жетті…

Рысбек Рамазанұлы

(Толық нұсқасын газеттің №18 (3652) санынан оқи аласыздар)

ПІКІР ҚОСУ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Имя
E-mail
Пікір
 

error: Көшіруге болмайды! Авторлық құқықты бұзбаңыз !!